I går vart siste skipet i serien med kjemikalietankarar til Stolt Nielsen døypt med flagg og hornmusikk ved utrustingskaia på STX Norway Florø. Eller Ankerløkken, som mange seier den dag i dag. Oransje hjelmar og ulikt farga kjeledressar og anna kledebon strøymde til frå verkstadbygg og kontor. I desse også tidlegare arbeidarar og funksjonærar ved verftet. Det var likevel inga feststemning då champagneflaska slo seg til skum mot baugen til 43 000-tonnaren «Stolt Breland». Ingen fleire oppdrag er i sikte. Verft etter verft langs norskekysten held på å gå tom for arbeid og kontraktar.

– Kva skal du gjere no? spurde vi ein kjenning som kom forbi og sette seg inn i ein diger truck.

– Eg har fått beskjed om at eg kan gå ut månaden. Så har eg søkt og vonar på ein jobb på basen, la han.

Eg har levd så lenge at eg har kunna følgje verftet si 60-årige historie. 17. januar 1953 stod eg blant klassekameratane på Brandsøy skule og såg på sjøsettinga av bygg nr. 1 ved A/S Ankerløkken Slipper & Mek. Verksted. Det var fiskebåten «Hoddevik» til Reinhardt Hoddevik i Måløy. Far min jobba på slippen og streva med å få den 95 fot lange heilsveisa stålbåten av beddingen.

Det var ei storhending. Alle skulane hadde fått fri, og eit par tusen menneske (fleire enn det budde i heile byen) var på vandring inn gjennom Hesteneset og flokka seg rundt beddingen så disponent Winsents måtte be dei halde seg litt unna om noko skulle skje. Dette var midt i dei store sildeåra, og det blir fortalt at «Hoddevik» tok nota med og kasta 300 hl på teknisk prøvetur.

Dette var starten på ei eventyrleg utvikling både for byen og verftet. Det mykje fekk meir å seie for byen enn silda, noko ingen kunne førestelle seg i 50-åra. Fiskebåt følgde fiskebåt, gjetordet gjekk om godt og rimeleg arbeid. Det vart eksport av fiskebåtar til Island og Færøyane. Innimellom ei og anna ferje og diverse spesialfartøy, bl.a. eit kystvaktfartøy, eit spesialfartøy for frakt av sement i bulk, eit par bergingsbåtar og ein bråte store skipsluker til andre verft ute i verda.

I 1950 var 30 menneske i sving på Ankerløkken, hovudsakleg med anleggsarbeid. I 1954 arbeidde der 100 menneske. Ved byjubileet i 1960 var dei 200, og i 1967 passerte dei 300 tilsette. I 1970 var dei komne opp i 400 og ved 25-årsjubileet for verftet i 1974 arbeidde det rundt 500 menneske på Ankerløkken. Det var på den tid foreldre skremde gutar i slyngelalderen med: «Skikkar du deg ikkje vel, så får du ikkje jobb på Løkka».

Dei 27 måla med myr og lyngmark som Florø by gav Ankerløkken i etableringsgåve, verdsett til 29 000 kroner i 1949, vart etter kvart for lite. I dag har verftet nær 160 mål, og det har også til tider vore i knappaste laget. Nye beddingar og hallar kom opp. Båtane vart større og større. Dei måtte sjøsette halve skrog og skøyte saman, ein teknikk som vart utvikla til perfeksjon.

Det var roll-on-roll-off-skip til verdsmarknaden, og etter kvart også reparasjon/service på oljeriggar, og dei siste 25 åra er det kjemikalietankskip som er blitt verftet sin spesialitet. Her har dei i mange år vore på verdstoppen. Det var med byrgskap arbeidarar og folk elles i byen såg eit nytt skip til 500–600 millionar kroner fare ut Florevika mot oversjøisk fart, kloden rundt.

Mot slutten av 1970-talet, etter oljekrisa, tok det til å butte imot. Statsminister Odvar Nordli var på verftet i 1979 og snakka med eigaren, Ole Aaserud. Dei to hedmarkingane hadde sine rådslag, og krisa gleid over. Men til jul i 1985 skjedde det alle frykta. Ankerløkken gjekk konkurs. Det siste skipet, «Jo Brøvig», vart gjort ferdig av buet og stod ut Florevika i mars 1986. Det er 24 år sidan. Mange spurde seg då om det skulle bli skipsbygging meir på Ankerløkken. Det vart det som vi veit, meir enn nokon gong. Frå 1989 med nye eigarar, Kleven-brørne frå Ulsteinvik og Kværner-konsernet.

Spørsmålet er kanskje endå meir aktuelt i dag. Blir det meir skipsbygging ved Gaddevågen? Hovudtillitsmann Grønnevik har til nyleg vore optimist. Men det er ei anna tid. I 1953 var norske arbeidarar relativt billege i drift. Det meste vart gjort på plassen med norsk utstyr og berre norsk arbeidskraft. Kontrakten mellom Aaserud og Reinhardt Hoddevik på bygginga av nr. 1 var på tre-fire A4-sider med underskrifter. Det var bygt på tillit og god tradisjon. I dag er det meir dokumentasjon og spesifikasjonar på innreiinga av ein lugar.

I dag er eit moderne skipsverft ein enorm stableplass for skrogdelar, modular og komponentar frå alle verdsdelar, samansett av ein internasjonal arbeidsstokk. Når dette blir oppløyst, forsvinn kunnskapen med dei som reiser. Og kanskje endå verre; med dei som pensjonerer seg. Det er pensjonering av kunnskap. Vi såg det under den relativt korte stoggen etter tusenårsskiftet. Mange av dei som hadde vore med i ein mannsalder, kom ikkje att. Dei hadde det i nevane og ryggmargen. Dei hadde gått over på statens gasje. Det kosta kolossalt å få verftet opp att og i drift. Det er vel først dei siste par åra at det er blitt balanse og overskot.

Vi er redd for at det kan bli ei stund til dei bygger nye 43 000-tonnarar på «Løkka». Det spørst også kva eigarane vil. Dei har heimehamnene sine på andre sida av kloden. Det er lenge sidan Karen Aaserud til tusenstemmige hurrarop smelte champagneflaska i baugen på «Hoddevik».

Før vi gjekk etter dåpen, såg vi inn på det gamle mal-loftet. Der stod tre mann i døra, og vi spurde kva dei dreiv med der inne.

Den næraste slo ut med hendene, og sa med ein eller annan aksent:

– We do not speak Norwegian . . .

Det fortel også noko om at tidene har endra seg.